GLP-1-middelen en de schildklier: wat de dierstudie betekent en wat niet

Kort samengevat

In dierstudies veroorzaken deze middelen tumoren van de C-cellen in de schildklier. Dat is geen bijzaak: het staat in de Europese productinformatie en het geldt voor de hele groep.

Wat eruit volgt, verschilt per land. De Amerikaanse bijsluiters van semaglutide en tirzepatide dragen een waarschuwing in een kader en noemen een persoonlijke of familiaire voorgeschiedenis van medullair schildkliercarcinoom of MEN 2 een contra-indicatie. De Europese productinformatie noemt alleen overgevoeligheid, en het Farmacotherapeutisch Kompas vermeldt bij beide stoffen dat er geen contra-indicaties bekend zijn.

Twee grote onderzoeken bij mensen komen tot tegengestelde uitkomsten. De vraag is dus niet beantwoord, en deze pagina doet dat ook niet. Het overzicht van alle bijwerkingen staat op onze pagina daarover.

Wat er in de dierstudies is gezien

In tweejarige carcinogeniteitsstudies bij ratten en muizen veroorzaakte semaglutide tumoren van de schildklier-C-cellen bij klinisch relevante blootstellingen. Het gaat om niet-dodelijke tumoren en om een groepseffect van GLP-1-receptoragonisten. Andere tumoren werden niet gezien.

De belangrijkste zin volgt daarna. De tumoren bij knaagdieren worden veroorzaakt door een niet-genotoxisch mechanisme dat via de GLP-1-receptor loopt en waarvoor knaagdieren bijzonder gevoelig zijn. De relevantie voor de mens wordt laag geacht, maar kan niet volledig worden uitgesloten.

Waarom Amerikaanse teksten strenger klinken

De Amerikaanse bijsluiter van Ozempic injectie zet de C-celtumoren in een omkaderde waarschuwing bovenaan, stelt dat onbekend is of het middel bij mensen zulke tumoren veroorzaakt, en maakt een voorgeschiedenis van medullair schildkliercarcinoom of MEN 2, bij uzelf of in de familie, tot contra-indicatie. Voor Mounjaro staat hetzelfde.

In de Europese Unie is dezelfde bevinding anders beoordeeld. Ze staat in de preklinische rubriek, met de conclusie dat de relevantie voor de mens laag wordt geacht, en er volgt geen contra-indicatie uit. Dezelfde moleculen, dezelfde dierstudie, een andere toezichthouder.

Wat twee grote studies bij mensen vonden

De ene is een Franse studie uit Diabetes Care van 2023, op basis van de nationale zorgverzekeringsdatabase: 2.562 mensen met schildklierkanker tegen 45.184 controlepersonen. Bij een gebruiksduur van één tot drie jaar was gebruik van GLP-1-agonisten geassocieerd met een verhoogd risico op schildklierkanker in het algemeen, hazard ratio 1,58 met een interval van 1,27 tot 1,95, en op medullair schildkliercarcinoom, 1,78 met 1,04 tot 3,05.

De andere is een Scandinavische cohortstudie uit de BMJ van 2024, met gegevens uit Denemarken, Noorwegen en Zweden: 145.410 starters met een GLP-1-agonist tegen 291.667 starters met een DPP4-remmer. Er traden 76 tegen 184 gevallen op, en er werd geen verhoogd risico gevonden: hazard ratio 0,93 met een interval van 0,66 tot 1,31. Voor medullair schildkliercarcinoom was dat 1,19, met een breed interval van 0,37 tot 3,86.

Beide zijn observationeel, dus geen van de twee bewijst iets over oorzaak en gevolg. De Scandinavische studie gebruikt een actieve vergelijkingsgroep, wat vertekening door de reden voor het voorschrift beperkt; de auteurs concluderen dat de bovengrens van hun interval geen grotere toename dan ongeveer eenendertig procent toelaat over gemiddeld 3,9 jaar.

Als u al iets met uw schildklier heeft

Bij tirzepatide staat een stijging van calcitonine in het bloed als veelvoorkomende bevinding. Calcitonine komt uit de C-cellen en is ook de merkstof bij medullair schildkliercarcinoom. Een verhoogde waarde is op zichzelf geen diagnose, en de Amerikaanse bijsluiter noemt routinematig meten van calcitonine of een echo van de schildklier van onzekere waarde voor vroege opsporing.

Gebruikt u levothyroxine, dan is er een interactie die wel concreet is: orale semaglutide verhoogt de blootstelling aan levothyroxine met ongeveer 33 procent na een enkele dosis. Het Kompas adviseert controle van de schildklierwaarden te overwegen bij gelijktijdig gebruik.

En hoewel er in Nederland geen contra-indicatie geldt, is een medullair schildkliercarcinoom of MEN 2 in uw familie iets om vooraf te melden. Het kan de afweging van de voorschrijver veranderen.

Wat onbekend blijft

Het eerlijke antwoord is dat niet bekend is of deze middelen bij mensen schildklierkanker veroorzaken. Daarom hoort hier geen conclusie en wel een houding: nieuwe klachten aan de hals, zoals een zwelling, slikklachten of een hese stem die blijft, laat u beoordelen. Niet omdat ze waarschijnlijk hierdoor komen, maar omdat ze altijd beoordeling verdienen.